दूध फक्त शरीराचं नव्हे, संस्कृतीचंही पोषण

२६ नोव्हेंबर, राष्ट्रीय दूध दिन. हा दिवस फक्त एका अन्नपदार्थाचा उत्सव नाही, तर भारताच्या कृषी आणि पोषण संस्कृतीचं प्रतीक आहे.
हा दिवस ‘श्वेत क्रांतीचे जनक’ डॉ. वर्गीज कुरियन यांच्या जन्मदिनानिमित्त साजरा केला जातो. त्या व्यक्तीचा, ज्यांनी भारताला जगातील सर्वात मोठा दूध उत्पादक देश बनवलं.

भारतामध्ये दूध म्हणजे फक्त पेय नाही, तर संस्कृतीचा, श्रद्धेचा आणि पोषणाचा भाग आहे. देवपूजेतलं पवित्र पंचामृत असो, बालकाच्या पहिल्या आहारातील दुधाचा घोट असो किंवा सकाळच्या चहातलं थोडं दूध प्रत्येक रूपात त्याचं स्थान अढळ आहे. दूध हे आपल्या जीवनाचं एक शांत पण बलवान प्रतीक आहे.

दूधात असलेले पोषक घटक कॅल्शियम, प्रथिने, व्हिटॅमिन A, D आणि B12 शरीराच्या प्रत्येक अंगाला पोषण देतात. ते केवळ हाडं आणि स्नायू मजबूत करत नाहीत, तर रोगप्रतिकारक शक्तीही वाढवतात. आजच्या व्यस्त जीवनात, जेव्हा जंक फूड आणि प्रोसेस्ड पेयांनी आपल्या आरोग्यावर गदा आणली आहे, तेव्हा एक ग्लास दूध ही आरोग्याची नैसर्गिक हमी आहे.

पण या दिवशी केवळ दूधाचं नव्हे, तर त्यामागच्या शेतकरी, गवळी, आणि दूध उत्पादकांच्या कष्टाचं स्मरण व्हायला हवं. पहाटेच्या वेळी, थंडीच्या वा पावसाच्या काळातही, हे लोक आपल्या कामात तत्पर असतात. त्यांच्या श्रमामुळेच आपल्या घरात रोज सकाळी एक ग्लास पोषण येतं. म्हणूनच राष्ट्रीय दूध दिन हा त्यांच्या योगदानाला सलाम करण्याचाही दिवस आहे.

आजच्या काळात बाजारात अनेक प्रकारचं दूध मिळतं. गायीचं, म्हशीचं, A2 प्रकारचं दूध, तसेच विविध डेअरी उत्पादने जसे तूप, दही, ताक आणि पनीर. या सर्वांमध्ये आपल्या आरोग्याशी नातं जोडणारं पारंपरिक तत्व आहे. देशी गाईचं दूध आणि तूप हे आजही आयुर्वेदात सर्वोत्तम मानलं जातं, कारण ते शरीराला उष्णता, शक्ती आणि पचनसुलभता प्रदान करतं.

दूधाचं खरं महत्त्व फक्त पोषणापुरतं नाही, तर आत्मिक आणि सामाजिकदृष्ट्याही आहे. भारतात "दूध दान" ही प्रथा आहे, जी संपत्ती आणि सद्भावनेचं प्रतीक मानली जाते. लग्नात, उपवासात, धार्मिक विधीत दूध नेहमी शुभ मानलं जातं.

राष्ट्रीय दूध दिन म्हणजे फक्त दूध प्यायचा दिवस नाही, तर आपल्या आरोग्य, आपल्या अन्नसंस्कृती, आणि आपल्या देशाच्या श्रमशील जनतेला अभिवादन करण्याचा दिवस आहे. आज आपण पुन्हा त्या विचाराकडे परत जाण्याची गरज आहे “दूध फक्त शरीर नाही, तर संस्कृती पोसतं.”

म्हणूनच आज, या राष्ट्रीय दूध दिनी, आपण आपल्या आहारात शुद्ध आणि देशी दूधाचा समावेश करू या, आपल्या गाई-म्हशींचं आणि त्यांची काळजी घेणाऱ्या शेतकऱ्यांचं आभार मानू या. कारण एक ग्लास दूध म्हणजे फक्त पोषण नव्हे तो आहे आपल्या भूमीचा, परिश्रमाचा आणि परंपरेचा आशीर्वाद.